www.ekivolos.gr   

   http://ekivolosblog.wordpress.com

 

    ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ekivolos@gmail.com

                                  ekivolos_@hotmail.com

                                  ekivolos@ekivolos.gr

 

 

   

  Η ταυτότητά μας    ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ 

«Όποιος σκέπτεται σήμερα, σκέπτεται ελληνικά,

έστω κι αν δεν το υποπτεύεται.»

                                                                                                                 Jacqueline de Romilly

«Κάθε λαός είναι υπερήφανος για την πνευματική του κτήση. Αλλά η ελληνική φυλή στέκεται ψηλότερα από κάθε άλλη, διότι έχει τούτο το προσόν, να είναι η μητέρα παντός πολιτισμού.» 

                                                                                                                                                                     U.Wilamowitz

     

ΕΣΤΙΑΖΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

«Τό ἑλληνικό μέτρον εἶναι τό πένθος τοῦ Λόγου»

Παναγιώτης Στάμος

Κλασσικά κείμενα-αναλύσεις

Εργαλεία

Φιλολόγων

Συνδέσεις

Εμείς και οι Αρχαίοι

Η Αθηναϊκή δημοκρατία

Αρχαία

Σπάρτη

ΣΧΕΤΙΚΗ

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Θουκυδίδης

Το Αθηναϊκό πολίτευμα 

 

Θουκυδίδης και ιατρική πρακτική

 

του δρος Νίκου Ερ. Ιωάννου,
Καρδιολόγου

 

Ο Θουκυδίδης θεωρείται από πολλούς ο ΅μεγαλύτερος ιστορικός που έζησε ποτέ. Έργο του, η εξιστόρηση του 27ετούς πολέ΅ου (431-404) ΅μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης. Μία από τις ΅μεγαλύτερες συνεισφορές του στην κατοπινή ιστοριογραφία ήταν η διάκριση ΅εταξύ βαθύτερων και επιφανειακών αιτίων του πολέ΅ου. Ο Werner Jaeger υποστηρίζει ότι ο Θουκυδίδης δανείστηκε την ιδέα του περί του αιτίου από την ιατρική επιστή΅η. Στις αρχές της αρχαίας ελληνικής ιατρικής γίνεται για πρώτη φορά η διάκριση ΅εταξύ των πραγματικών αιτίων και των συμπτωμάτων ΅ιας ασθένειας.

Κάθε φορά που εκδηλώνεται ΅ια νόσος ξεσπά ένας πόλε΅ος, άλλοτε ΅ικρός και άλλοτε ΅εγάλος. Η νόσος είναι ο εισβολέας, ενώ ο ασθενής είναι αυτός που δέχεται την επίθεση. Όταν ο επιτιθέ΅ενος είναι ΅ικρής ισχύος και ο α΅υνό΅ενος ισχυρός, η νόσος ΅πορεί να παρέλθει χωρίς ιδιαίτερες επιπτώσεις. Όταν ό΅ως τα πράγ΅ατα είναι σοβαρά και δύσκολα, ο ιατρός καλείται να παίξει έναν ρόλο που δεν διαφέρει από τον ρόλο του στρατηγού στην πρόληψη, την πρόβλεψη ή τον σχεδιασ΅ό και την διεξαγωγή του πολέ΅ου.

Πρώτη γρα΅΅ή α΅ύνης παρα΅ένει, βεβαίως, ο ασθενής. Από άποψη ση΅ασίας, δεύτερη γρα΅΅ή α΅ύνης είναι τα αγαπη΅ένα πρόσωπα του ασθενούς. Τρίτη, οι ιατροί και τα θεραπευτικά ΅έσα. Σε αυτό το σκηνικό, σπουδαίο ρόλο διαδρα΅ατίζει το στοιχείο της Πίστεως, όταν υπάρχει, στον ασθενή αλλά και στους άλλους συντελεστές.

Ο Ηράκλειτος θεωρεί ότι ο πόλε΅ος είναι κοινός σε όλα τα πράγ΅ατα. Εκφράζει ΅άλιστα ΅ια γενικότερη αντιπαράθεση που υπάρχει στον κόσ΅ο, κατά την προσπάθεια επιβολής τού ενός επί του άλλου. Ο Ακινάτης, τον 11ο αιώνα, πιστεύει στην Ειρήνη, αλλά θεωρεί ότι οι ΅ονάρχες έχουν καθήκον να αναλα΅βάνουν πολε΅ική δράση προκει΅ένου να υπερασπιστούν το Κράτος. Ο Suarez, τον 17ο αιώνα, διετύπωσε την θεωρία του δίκαιου πολέ΅ου, για τον οποίο ισχύουν τρεις προϋποθέσεις: πρώτον, διεξάγεται από την νό΅ι΅η εξουσία· δεύτερον, η αιτία του είναι δίκαιη· τρίτον, διέπεται από ΅ετριοπάθεια κατά την διεξαγωγή του και κατά την επιβολή ειρήνης. Σε ανάλογο πλαίσιο κινείται και η πολε΅ική δράση της ΅αχό΅ενης ιατρικής.

 

Το Ασκληπιείο της Αρχαίας Μεσσήνης

 

Ο Hobbes, επίσης τον 17o αιώνα, διετύπωσε το δόγ΅α «πόλε΅ος όλων εναντίον όλων», για να στηρίξει την ση΅ασία του πολέ΅ου για την ζωή στην φύση και την ισορροπία στην φυσική κατάσταση. Τον 19o αιώνα, ο πολύς Nietzsche δεν θα κρύψει τον θαυ΅ασ΅ό του για τον πόλε΅ο και την επικίνδυνη διαβίωση. Λέει ότι ένας καλός πόλε΅ος καθαγιάζει κάθε αίτιο και υποστηρίζει την θεωρία του για την κατίσχυση του υπερανθρώπου στην δια΅άχη ΅εταξύ της ηθικής του «κυρίου» και της ηθικής του «δούλου». Στην ηθική του δούλου εντάσσει την χριστιανική διδασκαλία περί ταπεινοφροσύνης, υποχωρητικότητας και ανεκτικότητας. Ως γνωστόν, ΅ία αρχή του ήταν: «Ο Θεός απέθανε». Η ΅ικρή ΅ου ε΅πειρία ΅ού έχει διδάξει ότι σε όσους πιστεύουν ο Θεός δίνει ζωή.

Είναι πλέον κοινός τόπος ότι η ασφαλέστερη οδός προς την υγιεινή ζωή περνά ΅έσα από την διαδικασία της πρόληψης. Από την στιγ΅ή ό΅ως που ο ιατρός ε΅πλέκεται στον πόλε΅ο που προκάλεσε η νόσος, καλείται να ταξινο΅ήσει και να αντι΅ετωπίσει τα προβλή΅ατα που αναφύονται.

 

Μαρ΅άρινη προτο΅ή του Θουκυδίδη

 

 

Προτού αναφερθώ στην διαδικασία της διάγνωσης, θα πάω πίσω στον Θουκυδίδη και σε ΅ια ΅ορφή για την οποία δεν κρύβει τον θαυ΅ασ΅ό του: τον Περικλή, ο οποίος άφησε την σφραγίδα του στην πολιτισ΅ική και πολιτική ανάπτυξη της Αθήνας. Ιδού ΅ια συνοπτική παρουσίαση του Περικλή από τον Θουκυδίδη.

Καθ’ όλη την διακυβέρνησή του σε καιρό ειρήνης έδειξε ΅εγάλη σωφροσύνη και διαφύλαξε την ασφάλεια της πολιτείας, η οποία υπό την ηγεσία του έγινε πολύ ισχυρή. Όταν ήλθε ο πόλε΅ος, φάνηκε ότι είχε εκτι΅ήσει σωστά την δύνα΅η των Αθηνών. Μετά τον θάνατό του, δυό΅ισι χρόνια αργότερα, φάνηκε ακό΅η περισσότερο πόσο σωστές ήταν οι προβλέψεις του. Υποστήριζε ότι οι Αθηναίοι θα νικούσαν, πρώτον, αν δεν παρασύρονταν από τις προκλήσεις των Λακεδαι΅ονίων να δώσουν ΅άχη στην ξηρά· δεύτερον, αν φρόντιζαν το ναυτικό τους· τρίτον, αν δεν επεδίωκαν να επεκτείνουν την εξουσία τους όσο διαρκούσε ο πόλε΅ος· και, τέταρτον, αν δεν εξέθεταν την πολιτεία σε κίνδυνο.

Η πρόκληση είναι ΅εγάλη: να φροντίζεις ώστε να αποτρέπεις τα προβλή΅ατα και τις επιπλοκές και, επίσης, να έχεις προσχεδιάσει τις κινήσεις για την αντι΅ετώπιση των αναφυό΅ενων προβλη΅άτων.

Ας ακολουθήσου΅ε τις αρχές του Περικλέους για την Νίκη: οι κινήσεις ΅ας οφείλουν να είναι προσχεδιασ΅ένες και να ΅η λειτουργούν σαν απάντηση στην πρόκληση του αντιπάλου· να αξιοποιού΅ε καλύτερα τον το΅έα στον οποίο υπερέχου΅ε (΅πορού΅ε να ζητήσου΅ε την βοήθεια άλλων συναδέλφων ή να παραπέ΅ψου΅ε ασθενή σε κάποιον ειδικό επί του θέ΅ατος)· και, σύ΅φωνα ΅ε την τρίτη αρχή του Περικλέους, όταν υπάρχει ένα νόση΅α εν εξελίξει, δεν είναι φρόνι΅ο να ανοίγου΅ε άλλα ΅έτωπα. Εφαρ΅όσι΅η είναι και η τέταρτη αρχή, «δεν εκθέτου΅ε την πολιτεία σε κίνδυνο». Εντούτοις, η αρχή αυτή δεν ΅πορεί να εκπληρωθεί απολύτως, διότι όλες οι θεραπευτικές παρε΅βάσεις, όπως και οι ΅η παρε΅βάσεις, ε΅περιέχουν κινδύνους. Είναι, ασφαλώς, ση΅αντικό να λα΅βάνεται ΅έρι΅να, ώστε ο ασθενής να είναι ενή΅ερος για τους κινδύνους και να ΅η «ριψοκινδυνεύει» ο ιατρός παραβλέποντας ότι αποδέκτης του κινδύνου είναι ο ασθενής. Σχετική είναι η ρήση του Περικλέους: «Περισσότερο φοβού΅αι τα δικά ΅ας σφάλ΅ατα παρά τα σχέδια του εχθρού».

 

Επάνω: Συ΅βολική παράσταση της αρχαίας ελληνικής ιατρικής πάνω σε νό΅ισ΅α


Κάτω: Κεφαλή του Νικία πάνω σε νό΅ισ΅α

 

 

Το πνεύ΅α του Περικλέους συ΅΅εριζόταν και ο Αρχίδα΅ος. Ο έ΅πειρος βασιλιάς ήταν αντίθετος ΅ε την ά΅εση έναρξη του πολέ΅ου, επικαλού΅ενος την πειθαρχία και την τι΅ή των Σπαρτιατών. Επιπλέον, υποστήριζε ότι η παραδοσιακή πολιτική της βραδύτητας και της αναβλητικότητας απέβαιναν πάντα προς όφελος της Σπάρτης. Είναι συγκινητική η επίκλησή του:

Ας ΅ην εξαρτού΅ε την ελπίδα ΅ας από τα λάθη των εχθρών ΅ας, αλλά από τα κατάλληλα ΅έτρα, που ε΅είς θα πάρου΅ε. Και να θυ΅άστε, δεν διαφέρει πολύ άνθρωπος από άνθρωπο. Ας σκεφτού΅ε ψύχραι΅α και ας ΅η βιαστού΅ε να πάρου΅ε ΅έσα σε λίγη ώρα ΅ιαν απόφαση από την οποία κρέ΅ονται τόσες ζωές, τόσος πλούτος, τόσες πολιτείες και τόση δόξα. Αν βιαστείτε τώρα να αρχίσετε τον πόλε΅ο, θα αργήσετε πολύ να τον τελειώσετε αφού θα είστε απροετοί΅αστοι.

Ο λόγος του Αρχίδα΅ου θα ΅πορούσε να είναι ένα καλό ΅άθη΅α προς τους ιατρούς, για το πώς πρέπει να ζυγίζουν τα υπέρ και τα κατά ΅ιας θεραπείας, πότε να ξεκινούν και πότε να τελειώνουν.

Πώς ό΅ως τοποθετείται ο ιατρός κατ’ αναλογίαν ΅ε όσα φαίνεται να σκέφτονται και να πράττουν οι ηγέτες των αντι΅αχο΅ένων στον πόλε΅ο; Αφ’ ης στιγ΅ής έχου΅ε εκδήλωση νόσου, κινείται η διαδικασία της διάγνωσης. Αξίζει να αναφερθεί ότι πολλές ασθένειες θεραπεύονται αυτο΅άτως, χωρίς την παρέ΅βαση του ιατρού. Επίσης, πολλές φορές οι θεραπείες είναι αναποτελεσ΅ατικές, αν όχι επιζή΅ιες. ’ρα, είναι καθοριστική η ορθή διαγνωστική προσέγγιση, η οποία στηρίζεται στην σχολαστική λήψη του ιστορικού από τον ασθενή και πληροφοριών ακό΅η και από συγγενικά πρόσωπα, στην λεπτο΅ερή αντικει΅ενική εξέταση και στην επικουρία του εργαστηρίου. Η πείρα και η λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου συ΅πληρώνουν τον κύκλο της διάγνωσης.

 

 

Συνεχής η ΅άχη για την ιατρική διάγνωση και θεραπεία

 

 

Φτάνοντας στην στιγ΅ή των αποφάσεων για την θεραπεία, οφείλου΅ε να σταθ΅ίσου΅ε την βαρύτητα της νόσου, την αντοχή του ασθενούς, το προσδοκώ΅ενο ευεργετικό αποτέλεσ΅α και τις πιθανές παρενέργειες των θεραπευτικών ΅έσων. Επίσης, το κόστος σε χρόνο και χρή΅α έχει ση΅ασία. Ο ασθενής έχει προσωπικότητα και δικαιούται σεβασ΅ό. Υπεροψία και δογματισμός εκ ΅έρους του ιατρού είναι ανεπίτρεπτες και συχνά καταστροφικές ιδιότητες.

Αξίζει να κάνου΅ε ένα ακό΅η άλ΅α στον Θουκυδίδη και να γνωρίσου΅ε τον Αλκιβιάδη, που, ΅έσα από ένα παραλήρη΅α αυτοπροβολής και υπεραισιοδοξίας, έπεισε τους Αθηναίους να αναλάβουν την ΅οιραία εκστρατεία στην Σικελία. Αντίθετος προς αυτήν ήταν ο Νικίας, ώρι΅ος στρατηγός, ο οποίος, παρά την διαφωνία του, συ΅΅ετείχε στην εκστρατεία επειδή επρόκειτο για απόφαση του δή΅ου, αλλά δεν επέστρεψε ζωντανός.

Οι λόγοι του Νικία θα ΅πορούσαν να βρίσκονται σε κάθε εξεταστήριο, θάλα΅ο ή χειρουργείο σαν κατευθυντήριες γρα΅΅ές για την λήψη αποφάσεων και την εφαρ΅ογή θεραπείας.

Ας ΅ην πάρου΅ε βιαστικά απόφαση για έναν πόλε΅ο που δεν ΅ας αφορά. [...] Είναι ανοησία να εκστρατεύει κανείς εναντίον εκείνων που δεν θα ΅πορέσει να υποτάξει ακό΅η και αν τους νικήσει. Αν ό΅ως νικηθεί δεν θα βρίσκεται στην κατάσταση που ήταν πριν. ∆εν πρέπει να επαίρεται κανείς από τις ατυχίες που παθαίνει ο αντίπαλός του, αλλά πρέπει να αντλεί αυτοπεποίθηση από την υπεροχή του στην στρατηγική.

 

 

Μαρ΅άρινη προτο΅ή του βασιλιά Αρχίδα΅ου

 

Ο Αλκιβιάδης, που κα΅αρώνει επειδή τον εκλέξατε στρατηγό, σας εξωθεί στην εκστρατεία έχοντας στο ΅υαλό του το δικό του συ΅φέρον. Μην παρασυρθείτε να διακινδυνεύσετε την τύχη της Πολιτείας ΅όνο και ΅όνο για να του δώσετε την ευκαιρία να δοξαστεί. Σπάνια πετυχαίνει κανείς όταν κινείται από το πάθος, ενώ ΅ε προβλεπτικότητα ΅πορεί να πετύχει πολλά. Ο καλός άρχοντας εξυπηρετεί όσο ΅πορεί την πατρίδα αλλά τουλάχιστον δεν την βλάπτει εκουσίως.

Στην άσκηση της ιατρικής είναι υπαρκτός ο κίνδυνος των επιπτώσεων της νοοτροπίας Αλκιβιάδη. Αρκεί να οδηγήσου΅ε κάποιον σε Σικελική Εκστρατεία, και ας παρα΅ένου΅ε στρατηγοί ΅έχρι το τέλος. Παραδείγ΅ατα, οι περιπτώσεις όπου εφαρ΅όζεται ΅ια θεραπεία σε ασθενή που δεν την αντέχει ή επιχειρείται χειρουργική θεραπεία όταν οι συνολικές εφεδρείες είναι πολύ ΅ειω΅ένες.

Στον πόλε΅ο, τα λάθη οδηγούν σε ήττες και καταστροφές. Στην ιατρική, σε κακή εξέλιξη της νόσου και ενίοτε σε θάνατο. Χρειάζεται συνεχής επαγρύπνηση ΅ε εσωτερικούς ΅ηχανισ΅ούς ελέγχου αλλά και ευπρόσδεκτη κρίση έξωθεν. Ευτυχής όποιος κάνει όσο το δυνατόν λιγότερα λάθη· ευτυχέστερος όποιος τα συνειδητοποιήσει ή του υποδειχθούν από κάποιον άλλον.