www.ekivolos.gr   

   http://ekivolosblog.wordpress.com

 

    ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ekivolos@gmail.com

                                  ekivolos_@hotmail.com

                                  ekivolos@ekivolos.gr

 

 

   

  Η ταυτότητά μας    ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ 

«Όποιος σκέπτεται σήμερα, σκέπτεται ελληνικά,

έστω κι αν δεν το υποπτεύεται.»

                                                                                                                 Jacqueline de Romilly

«Κάθε λαός είναι υπερήφανος για την πνευματική του κτήση. Αλλά η ελληνική φυλή στέκεται ψηλότερα από κάθε άλλη, διότι έχει τούτο το προσόν, να είναι η μητέρα παντός πολιτισμού.» 

                                                                                                                                                                     U.Wilamowitz

     

ΕΣΤΙΑΖΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ

«Τό ἑλληνικό μέτρον εἶναι τό πένθος τοῦ Λόγου»

Παναγιώτης Στάμος

Κλασσικά κείμενα-αναλύσεις

Εργαλεία

Φιλολόγων

Συνδέσεις

Εμείς και οι Αρχαίοι

Η Αθηναϊκή δημοκρατία

Αρχαία

Σπάρτη

ΣΧΕΤΙΚΗ

ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Θουκυδίδης

Το Αθηναϊκό πολίτευμα 

Ο Ασκληπιός και ο θεραπευτικός χαρακτήρας των Ασκληπιείων

 

Στεργιανή Ζανέκα

Δρ. Φιλολογίας

 

Η Ιατρική είναι ταυτόχρονα μια πλατιά επιστήμη και μια προσωπική τέχνη, που εξελίχθηκε από τις μαγικές επικλήσεις του πρωτόγονου ανθρώπου προς τις ανώτερες δυνάμεις και το δέος του απέναντι στην αρρώστια, μέσα από διαρκή παρατήρηση των λειτουργιών του σώματος και του νου, σε μια συστηματική επιστημονική μεθοδολογία που έχει στόχο την αποκατάσταση της ισορροπίας ανάμεσα στο εξωτερικό και το εσωτερικό περιβάλλον του ανθρώπου. Οι βάσεις της σύγχρονης ιατρικής σκέψης, όπως εξάλλου και των περισσοτέρων επιστημονικών κατευθύνσεων, τέθηκαν στην αρχαία εποχή, μέσα στα πλαίσια της ανήσυχης Ελληνικής σκέψης, που πλούτισε τη μέχρι τότε εμπειρική γνώση των ανθρώπων με τη θεωρητική στήριξη και την εφαρμογή του ορθολογισμού, επιτρέποντας έτσι στην Ιατρική να εξελιχθεί σε πραγματική επιστήμη.

Ο μύθος αποτελεί για τον άνθρωπο ένα μέσον καταγραφής και σηματοδότησης κάθε αλήθειας, που αφορά τον ίδιο και τον κόσμο που τον περιβάλλει. Η Ελληνική μυθολογία είναι μια πλήρης κοσμοθεώρηση που επέτρεπε στον άνθρωπο της εποχής να καθρεπτιστεί μέσα της, βρίσκοντας μια αναλογία μεταξύ των προσωπικών του βιωμάτων και των περιεχομένων μιας τεράστιας δεξαμενής συλλογικής γνώσης.  Οι ιατρικές γνώσεις των αρχαίων ενσωματώνονταν στη μυθολογία τους, όπως για παράδειγμα, φαίνεται στην ονομασία του Σμινθαίου Απόλλωνα, θεού των ποντικών, στον οποίο προσεύχονταν κατά τις επιδημίες, πράγμα που δείχνει τη συσχέτιση μεταξύ μολυσματικών ασθενειών και τρωκτικών. Ανάλογη γνώση, μέσα από το συμβολισμό, διαφαίνεται και στους άθλους του Ηρακλή. Ο ήρωας απαλλάσει μια βαλτώδη περιοχή από το φοβερό θηρίο Λερναία Ύδρα, που μόλυνε την ατμόσφαιρα με τη δηλητηριώδη ανάσα του, ή απομακρύνει, ξεπλένοντας με τα νερά του ποταμού, την Κόπρο του Αυγεία. Οι δύο μύθοι πιθανότατα υποδηλώνουν έργα παρέμβασης στη μορφή του εδάφους, για την εξυγίανση ανθυγιεινών περιοχών.

Ο Ασκληπιός ήταν ο θεός της Ιατρικής στην Αρχαία Ελλάδα και αναμφίβολα ο πρώτος Ιατρός του αρχαίου Ελληνικού κόσμου. Σύμφωνα με την παράδοση ήταν γιος ενός θεού, Απόλλωνα και μιας θνητής, της Κορωνίδας η οποία ήταν κόρη του βασιλιά της Λακέρειας (στην Θεσσαλική πεδιάδα) Φλεγύα και εγγονή του βασιλιά της Επιδαύρου Μάλου. Υπολογίζεται ως επικρατέστερη χρονολογία γέννησής του το έτος 1240 π.χ. Σύμφωνα με τον Όμηρο γεννήθηκε στη Τρίκκη (σημερινά Τρίκαλα), ενώ σύμφωνα με τον Πίνδαρο στη Λακέρεια πατρίδα της μητέρας του.

«ΑΓΝΟΝ ΧΡΗ ΝΗΟΙΟ ΘΥΩΔΕΟΣ ΕΝΤΟΣ ΙΟΝΤΑ ΕΜΜΕΝΑΙ, ΑΓΝΙΕΙ ΔΕ ΕΣΤΙ ΦΡΟΝΕΙΝ ΟΣΙΑ» (καθαρός πρέπει να είναι όποιος μπαίνει στο λαμπρό ναό και καθαρότητα είναι να έχεις άγιες σκέψεις). 

Αυτή ήταν η επιγραφή που ήταν προσαρμοσμένη στα Προπύλαια του Θόλου, ενός από τα κτίσματα του Ασκληπιείου της Επιδαύρου. Με αυτή την εντολή ο Ασκληπιός δεν απαιτεί μόνο την απόλυτη σωματική καθαριότητα, όσων θα περάσουν τα Προπύλαια , πριν ακόμα διασχίσουν την μεγάλη κεντρική είσοδο του Ασκληπιείου, αλλά πρέπει να φέρει και τον Νου περί την κατάσταση της οσιότητος. Ο Ασκληπιός αντιπροσωπεύει την ιαματική δύναμη της υγιούς Φύσης, όπως αισθανόμαστε την επίδρασή της κατά την ηπία του έτους εποχή, στα ψηλά μέρη, στο καθαρό αέρα, κάτω από την απαλή λάμψη και θερμότητα του ηλίου, όπου αναβλύζουν δροσερές πηγές και πανύψηλα δέντρα καθαρίζουν την ατμόσφαιρα. Και αυτό υπήρξε πάντοτε το περιβάλλον των τόπων λατρείας του, τα Ασκληπιεία. Ασκληπιεία βρίσκονταν παντού, όπου έμεναν Ελληνες. Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 300.  Ήταν ταυτόχρονα Ναοί, όπου ετιμάτο ο Ασκληπιός και οι συνδεόμενες με αυτόν Θεότητες και συνηθέστερον η Υγεία, και τόποι στους οποίους κατέφευγον αυτοί που έπασχαν από κάποια ασθένεια και εκεί έβρισκαν θεραπεία ή τουλάχιστον ανακούφιση. Αρχαιότερο θεωρείται το Ασκληπιείο της Θεσσαλικής Τρίκκης. Αυτή αναφέρεται και σε πολλά σημεία της Ιλιάδας, σαν τόπος γέννησης των γιών του Ασκληπιού, των ΜΑΧΑΩΝΑ και ΠΟΔΑΛΕΙΡΙΟΥ. Το περιφημότερο όμως ήταν το Ασκληπιείο της Επιδαύρου, το οποίο ήταν για τον Ασκληπιό ότι ήταν για τον Απόλλωνα οι Δελφοί. Στην Αθήνα, το Ασκληπιείο βρισκόταν παρά το θέατρο κάτω από την Ακρόπολη και ήταν περίφημο για τα ιατρικά θαύματα. Οι γιορτές προς τιμή του Ασκληπιού αποτελούσαν μέρος των Ελευσίνιων. Η έφορη και υγιεινή Κώς, είχε το ονομαστότερο Ασκληπιείο και εφημίζετο για τους εκλεκτούς Ασκληπιάδες, μεταξύ των οποίων ήταν και ο ενδοξότερος όλων, ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής επιστήμης. Στην Μικρά Ασία, κατά την Ελληνιστική εποχή ήταν περίφημο το Ασκληπιείο της Περγάμου.

Υπήρχε ολόκληρο σύμπλεγμα Ναών και Ιερών και περιγράφεται ότι εκεί θεραπεύονταν πολλές ασθένειες και υπήρχε μεγάλη κίνηση ασθενών. Από εκεί προήλθε και το Ασκληπιείο της Σμύρνης, όπου την λατρεία του Ασκληπιού συναγωνιζόταν η λατρεία του Σεράπιδος. Σε πολλά Ασκληπιεία το Ιερατικό αξίωμα ήταν ετήσιο και επομένως δεν ήταν δυνατόν οι εκάστοτε Ιερείς, να είχαν και ιατρικές γνώσεις, ούτε σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα μπορούσε να τη διδαχθεί. Σε πολλά άλλα όμως, εκτός των Ιερέων υπήρχαν και ιατροί. Αυτοί στις επιγραφές εκαλούντο '' ζάκοροι υποδρώντες τω Θεώ '' ή '' υιοί του Θεού '' ή '' θεράποντες ''. Κάποιοι από αυτούς υπηρετούσαν από την παιδική ηλικία, έχοντες το κληρονομικό υπούργημα. Η θεραπευτική ικανότητα στα Ασκληπιεία, περιγράφεται σαν αποτελεσματική και στα τραύματα και σε πυρετούς και άλγη, όπου χρησιμοποιούσαν χειρουργικά μέσα, επωδούς, φάρμακα, βότανα και άλλα μέσα. Ο συνηθέστερος τρόπος όμως, ήταν ο δια εγκοιμήσεως. Ο πάσχων ή αν αυτός δεν ήταν δυνατόν να πάει εκεί, ο αντιπρόσωπός του, αφού προηγουμένως υποβάλλετο από τους Ιερείς στις καθοριζόμενες καθάρσεις και άλλες διατυπώσεις, κοιμόταν τη νύκτα μέσα σε Ιερό και καθοριζόμενο χώρο (Άβατον) και εκεί περίμενε να τον θεραπεύσει ο Ασκληπιός ή να του υποδείξει μέσα από το όνειρο, τον τρόπο θεραπείας. Τα όνειρα που έβλεπαν, ερμηνευόμενα είτε από τον ίδιο, είτε συνηθέστερα με τη μεσιτεία των Ιερέων θεραπόντων του Ασκληπιού, έδιναν στους πάσχοντες οδηγίες που θα τους οδηγούσαν στην ίαση ή τουλάχιστον στην ανακούφιση. Πολύ σημαντικό ρόλο για την ίαση των ασθενών έπαιζε η Πίστη τους.

Για τους αρχαίους Έλληνες -και όχι μόνο- το όνειρο είχε διπλό χαρακτήρα. Μπορούσε να παρουσιάσει ψεύτικες εικόνες, είδωλα και φαντάσματα, αλλά και να δείξει αλήθειες και να συμβουλέψει σίγουρα, αν και ίσως μέσω συμβόλων μερικές φορές. Ακόμη στην Αρχαία Ελλάδα τα όνειρα είχαν πολύ μεγάλη σημασία για τους Πυθαγόρειους, οι οποίοι μάλιστα μέσα από έναν κατάλληλο τρόπο ζωής με σωστή δίαιτα, μουσικά ακούσματα πριν από τον ύπνο, έλεγχο και προσανατολισμό της σκέψης, μπορούσαν να δουν αποκαλυπτικά όνειρα, να επικοινωνήσουν με το υπερπέραν και μάλιστα κατείχαν και ένα σύστημα για να τα θυμούνται. Φαίνεται ότι ο τριπλός κόσμος Σώματος, Ψυχής και Νου των αρχαίων είναι πραγματικότητα και σε καθέναν από αυτούς οι δράσεις του ανθρώπου έχουν πάντα διπλό χαρακτήρα: Η θα οδηγούν προς τα επάνω ή θα είναι παιδιά της άγνοιας και θα οδηγούν στο λάθος και στη νοσηρή αδράνεια. Τα όνειρα λοιπόν δεν βρίσκονται έξω από αυτό το πλαίσιο. Και οι αρχαίοι είχαν βρει έναν τρόπο για να δεχτούν στον ύπνο τους τα όνειρα που τους οδηγούσαν σε θεραπείες.

Αφού έφτανε ο ενδιαφερόμενος στον ιερό χώρο, γινόταν δεκτός από τους ανθρώπους και τους ιερείς του θεραπευτηρίου, στους οποίους ήταν μοιρασμένοι οι ρόλοι των διαφόρων λειτουργημάτων του ιερού. Φαίνεται ότι οι ιερείς ήταν γνώστες των διαφόρων περιπτώσεων ασθενειών, αλλά γενικά, αφού γινόταν μια πρώτη " εξέταση " του πάσχοντα, οι γενικές κατευθύνσεις ήταν παρόμοιες: Αρχικά μια σωστή δίαιτα ή και νηστείες, παραμονή και περίπατοι μέσα στους ιερούς χώρους, οι οποίοι ήταν διαμορφωμένοι κατάλληλα ώστε να ξεκουράζουν το πνεύμα των ασθενών. Επαφή με τους λειτουργούς του ναού-θεραπευτηρίου οι οποίοι οδηγούσαν την ψυχή και το νου σε μια ανάταση και ψυχική θεώρηση των πραγμάτων. Γίνονταν εξαγνιστικά λουτρά με κρύο και θερμό νερό.

Η χρήση του νερού και μάλιστα τρεχούμενου ήταν πολύ βασική. Έτσι βλέπουμε να υπάρχουν σε όλα τα ιερά πηγές, ειδικές εγκαταστάσεις, και ό,τι άλλο ήταν απαραίτητο για τη χρήση του νερού. Ακόμη φαίνεται ότι υπήρχε πρόγραμμα με ασκήσεις γυμναστικής και γίνονταν μαλάξεις και επαλείψεις με λάδι του σώματος των ασθενών. Επίσης έπιναν τσάι από διάφορα βότανα αλλά και μείγματα θεραπευτικά διάφορα, τα οποία οπωσδήποτε είχαν θεραπευτική και κυρίως κατευναστική δραστηριότητα, γιατί όλα αυτά προηγούνταν της εγκοίμησης. Μάλιστα μερικές φορές ο άρρωστος γινόταν καλά πριν χρειαστεί να ακολουθήσει η υπόλοιπη διαδικασία.

Aφού λοιπόν είχε προετοιμαστεί κατάλληλα ο άρρωστος και οι ιερείς, εξετάζοντας τα σπλάχνα των ζώων από ορισμένες θυσίες, αποφαίνονταν ότι ο θεός ενέκρινε τη συνέχιση της διαδικασίας, τότε προχωρούσαν παρακάτω. Ο ασθενής έπρεπε να θυσιάσει ένα ζώο και να κοιμηθεί το βράδυ πάνω στο δέρμα του. Η όλη διαδικασία με νηστείες, διαλογισμούς, καθάρσεις, σωστό προσανατολισμό και ψυχής και πνεύματος και ακόμη με συνοδό την πίστη του ασθενούς και τις οδηγίες των ιερέων, οδηγούσε τη νύχτα σε ένα αποκαλυπτικό όνειρο. Με διάφορους τρόπους ο θεός, ο οποίος μπορεί και να εμφανιζόταν στο όνειρο του ασθενούς, έδειχνε στον ασθενή τον τρόπο και το είδος θεραπείας που έπρεπε να ακολουθήσει. Το πρωί ο άρρωστος έλεγε το όνειρο στους ιερείς και αυτοί το αποκρυπτογραφούσαν. Κατόπιν έφευγε, αφού έκανε μια ευχαριστήρια προσφορά στο θεό. Εδώ ας παρατηρήσουμε ότι η όλη διαδικασία είναι μυστηριακού χαρακτήρα. Η θεραπεία γινόταν δωρεάν, ωστόσο, οι θεραπευμένοι συνήθιζαν να δωρίζουν αφιερώματα, συχνά δε πρόσφεραν αναθήματα από ασήμι ή χρυσό με ανάγλυφη παράσταση του θεραπευμένου μέλους τους.

Οι περιπτώσεις θεραπείας φαίνεται ήταν πάμπολλες και γι' αυτό επί αιώνες τα ιερά άκμαζαν και χιλιάδες αφιερώματα πιστών υπήρχαν σ' αυτά. Συνήθως ήταν ομοιώματα των μελών του σώματος που θεραπεύτηκαν, κάτι που γίνεται και σήμερα στις εκκλησίες μπροστά στις θαυματουργές εικόνες. Στα ιερά αυτά θεραπευτήρια υπήρχαν ναοί του Ασκληπιού ή όποιας άλλης θεότητας ή ήρωα θεραπευτή ήταν αφιερωμένοι - διάφορα κτίσματα με μορφή ξενώνων, κρήνες, άλση, θέατρα, λουτρά και άλλα. Το εγκοιμητήριο ήταν ένα συγκεκριμένο κτίσμα μέσα στο οποίο γίνονταν οι εγκοιμήσεις των ασθενών. Σε κάθε ιερό βέβαια υπήρχαν κάποιες ιδιαιτερότητες. Έτσι στην Επίδαυρο, σύμφωνα με μία εκδοχή, ο άρρωστος οδηγούνταν σε ένα σπειροειδή, υπόγειο διάδρομο κάτω από τον περίφημο θόλο. Δεν είναι γνωστά αυτά τα οποία διαδραματίζονταν εκεί. Στο Τροφώνιο Άντρο ο ασθενής έπρεπε να περάσει μέσα από μία μικρή οπή στο βάθος του άντρου, κρατώντας προσφορές στα χέρια του. Λέγεται ότι μετά του ήταν πολύ δύσκολο να διηγηθεί την εμπειρία του.

Όμως παρά τις ιδιαιτερότητες, παντού όπου υπήρχαν ιερά θεραπείας με εγκοίμηση ο άξονας ήταν ίδιος: ύπνος με στόχο ένα αποκαλυπτικό όνειρο. Ο ύπνος λοιπόν και το όνειρο ήταν το μέσον για τη θεραπεία. Να έχουμε όμως υπόψη ότι πολλές φορές στα αρχαία μυστήρια ο ύπνος ήταν μέσα στο τυπικό και αποτελούσε ένα είδος συμβολικού θανάτου προσωρινού, κατά τη διάρκεια του οποίου ο μυούμενος περνούσε σημαντικές εμπειρίες και μετά επέστρεφε ανανεωμένος, ξαναγεννημένος. Μάλιστα ο μυητικός ύπνος λάβαινε χώρα δίπλα σε πηγές, ποτάμια και γενικά τρεχούμενα νερά, κάτι που το συναντούμε και στα εγκοιμητήρια. Οι εγκοιμήσεις λοιπόν δεν ήταν κάτι τυχαίο, αλλά ένα τμήμα της μυστηριακής γνώσης που χρησιμοποιούνταν προς όφελος του λαού, ο οποίος ενδιαφερόταν να γίνει καλά από τις αρρώστιες.

Στο προκαταρκτικό στάδιο της θεραπείας στα Ασκληπιεία, ο άρρωστος κατανάλωνε χυμούς από διάφορα βότανα. Όσο διάστημα διαρκούσε αυτό το στάδιο, έκανε περιπάτους στον ειδικά διαμορφωμένο χώρο για να ηρεμήσει. Συνομιλούσε με τους ανθρώπους του ιερού, οι οποίοι δεν παρέλειπαν να του διηγούνται τα προηγούμενα θαύματα, με τα οποία ο Ασκληπιός θεράπευσε πιστούς, αλλά και να του δείχνουν επιγραφές («ιάματα») που περιέγραφαν τις θεϊκές επεμβάσεις. Έτσι κι αλλιώς, ο άρρωστος είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει την ευεργετική δράση του Ασκληπιείου και από τα διάφορα δώρα, συνήθως αγάλματα, που στόλιζαν τον χώρο και αποτελούσαν προσφορές γιατρεμένων. Στο προκαταρκτικό στάδιο περιλαμβάνονταν ασκήσεις, μαλάξεις (με επάλειψη του σώματος με έλαια) και «εξαγνιστικά λουτρά», καθώς το νερό έπαιζε καθοριστικό ρόλο: Όλα τα Ασκληπιεία βρίσκονταν πλάι σε πηγές και διέθεταν εγκαταστάσεις για τη χρήση του νερού.

Κάποιοι από τους ασθενείς θεραπεύονταν σε αυτή τη φάση και δεν χρειαζόταν να περάσουν στην κυρίως θεραπεία που βασιζόταν στην «εγκοίμηση»: Οι ιερείς χορηγούσαν συγκεκριμένα βότανα στους ασθενείς που θυσίαζαν στον θεό το όποιο ζώο είχαν επιλέξει να προσφέρουν. Μετά, έμπαιναν στο «άβατο» και υποχρεώνονταν να κοιμηθούν πάνω στο θυσιασμένο ζώο. Ειδικά στην Επίδαυρο, ο άρρωστος ήταν υποχρεωμένος να διαβεί και έναν στριφογυριστό υπόγειο διάδρομο, κάτω από τον θόλο. Οι ιερείς τούς επισκέπτονταν τη νύχτα, μεταμφιεσμένοι σε Ασκληπιό που κατέφθασε στο πλάι τους για να τους θεραπεύσει. Κάποιες φορές, τα ιερά του ζώα του θεού, φίδια και σκυλιά, έγλυφαν τους ασθενείς για να τους θεραπεύσουν. Οι ασθενείς εύκολα πείθονταν, καθώς βρίσκονταν κάτω από την επήρεια των ουσιών. Αγνοούμε, ποιες ήταν αυτές. Τις γνώριζαν μόνο οι μυημένοι στη διαδικασία της ίασης. Υποθέτουμε ότι ήταν παραισθησιογόνες. Κάτω από την επίδρασή τους, οι ασθενείς έβλεπαν περίεργα όνειρα. Τα διηγούνταν το πρωί στους ιερείς και αυτοί, με βάση τη διήγηση, αποφαίνονταν ότι ο θεός είχε εγκρίνει τη θεραπεία τους και καθόριζαν την θεραπευτική αγωγή. Η αυθυποβολή και η πίστη έπαιζαν κυρίαρχο ρόλο στην όλη υπόθεση. Κατά κάποιον μυστηριώδη τρόπο, σε πάμπολλες περιπτώσεις, οι ασθενείς γίνονταν καλά. Η σύγχρονη ιατρική επιστήμη δεν έχει ακόμα εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος «πείθει» το σώμα και έχει ονομάσει αυτό το μυστήριο «placebo». Είναι η αναποτελεσματική φαρμακευτική αγωγή που όμως παράγει πλασματική ή πραγματική βελτίωση, επειδή και μόνο, αυτός που την ακολουθεί, πιστεύει ότι θα τον θεραπεύσει. Με τον ίδιο όρο ονομάζονται και τα εικονικά φάρμακα που χορηγούνται σε συνθήκες προσομοίωσης.

Μια στιβάδα, μια απλή φυλλωσιά, ήταν το στρώμα των συνοδών, ενώ η κατάκλιση του προσώπου, το οποίο επρόκειτο να τύχει της χάρης του θεού Ασκληπιού, ήταν ιδιαίτερα φροντισμένη. Αυτό σημαίνει ότι η στρωμνή, το στρώμα του κατακλινόμενου, και βεβαίως ο ειδικός χώρος όπου κατακλινόταν, είχαν την μεγάλη και ιδιάζουσα σημασία, για την επιζητούμενη θεραπεία του.

 Έχει ήδη παρατηρηθεί ότι σε όλα τα Ασκληπιεία, να υπάρχει μια επιμήκης αύλαξ. Μια μεγάλου μήκους, όπως στα Ασκληπιεία της Επιδαύρου και των Αθηνών, ρηχή γούρνα, ή όπως στην περίπτωση της Λειβαδιάς, ένα πέτρινο αυλάκι μήκους μόλις 5-6 μέτρων. Είναι το αυλάκι που διασώζεται ακόμη στον χώρο των πηγών της Έρκυνας, και διακρίνεται κάτω από το τοξωτό Γεφύρι της Κρύας. Εδώ παρατηρείται η εξής αρχιτεκτονική ιδιορρυθμία. Το αυλάκι, μέσα στο οποίο ρέει νερό όλες τις εποχές, στο επάνω τμήμα του, είναι διαμορφωμένο σε σχήμα ανάμεσα στο Ψ και το Υ. Στο επάνω τμήμα δηλ. σχηματίζει ένα σκαλοπάτι. Σ’ αυτό λοιπόν το σημείο με κάθε βεβαιότητα στερεωνόταν το αυτοσχέδιο κρεβάτι, η ειδική στρωμνή, το ιδιαίτερο στρώμα του κατακλινόμενου, ο οποίος επιζητούσε την ίαση από την πιθανή ασθένεια, αρρώστια, ή νόσο. Κυριολεκτικά δηλαδή κοιμόταν πάνω στο νερό. Πάνω σ’ ένα αυλάκι με τρεχούμενο νερό, το οποίο έρρεε μόλις λίγα εκατοστά κάτω από το σώμα του !!! Είναι γνωστό, απ’ όταν έγινε λόγος για την παραγωγή του νερού Λήθης Μνημοσύνης, ότι ένα ηλεκτρομαγνητικό ρεύμα αναπτύσσεται κατά την αναπνοή και εν συνεχεία ροή νερού. Επίσης γνωστό είναι ότι το ηλεκτρομαγνητικό ρεύμα, ακολουθεί το υδάτινο ρεύμα. Αυτό λοιπόν το συνεχώς αναπτυσσόμενο και διατρέχον την στενή αύλακα νερού, ηλεκτρομαγνητικό πεδίο ,γίνεται απολύτως κατανοητό, ότι επηρέαζε οπωσδήποτε ποικιλόμορφα, αλλά και ποικιλότροπα, όποιον κατακλινόταν πάνω και μέσα σ’ αυτό. Ένας ολονύκτιος ιονισμός επιδρούσε πάνω, και μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Τα οκτώ τετράκις εκατομμύρια κύτταρα, από τα οποία αποτελείται ο ανθρώπινος οργανισμός, υποκείμενα σε αυτόν τον ιονισμό, είναι ευνόητο ότι επηρεάζονταν αποφασιστικά. Υποβάλλονταν σε Επανάπλαση, σε Επαναπροσδιορισμό, και τελικά σε ένα είδος Αναγέννησης. Βεβαιότατα τα κύτταρα, όλη τη νύχτα ήσαν σε κατάσταση Ανακατάταξης. Το ανθρώπινο σώμα επαναρρυθμιζόταν. Τα άρρωστα, ασθενή, ή νοσούντα κύτταρα ήταν έτσι σε θέση επισήμανσης. Μιας επισήμανσης καθαρά ιαματικής. Ένα είδος φυσικής μαγνητικής σωματογραφίας ήταν αντιληπτό ως Αίτιο, όσο διαρκούσε το φαινόμενο. Ίσως και από τους κοσμικούς γιατρούς των Ασκληπιείων. Η σωρευμένη αργότερα Ιατρική Εμπειρία αυτό απέδειξε. Παράλληλα δεν πρέπει να διαφεύγει ότι, στα Ασκληπιεία ο θεός της Ιάσεως, δεν θεράπευε αλλά έδινε οδηγίες για την θεραπεία.

Η διαδικασία λάβαινε χώρα κατά την Εγκοίμηση. Όπου κι αν γινόταν αυτή. Είτε δηλαδή στην ρηχή γούρνα, είτε στην μεγάλη ξύλινη Εξέδρα, όπως διαπιστώθηκε και στην Λειβαδιά. «των νόσων και των άλλων των εν τοις σώμασι, μελλόντων γίνεσθαι, φανερόν εν τοις ύπνοις είναι καταφανή μάλλον, ή εν τω εγρηγορέναι», Αριστοτέλης, Περί της καθ’ ύπνον μαντικής, μ,τ463 ,18α (Στην διάρκεια του ύπνου, οι αρρώστιες εκδηλώνονται φανερώτερα). Σε πάρα πολλές άρρωστες καταστάσεις, την ίαση διεκπεραίωναν εκτός από την εκτεταμένη χρήση των θεραπευτικών βοτάνων, και με την άμεση βοήθεια των λεγόμενων Ιερών Ζώων του Ασκληπιού. Ο σκύλος, ο χήνας, και το φίδι, ήταν τα τρία κυριότερα. Στην Επίδαυρο, σώζονται Επιγραφές, οι οποίες πληροφορούν για θεραπεία, με τη βοήθεια ζώων.

Αναλύoντας τη διαδικασία της ίασης, μας πρoκαλεί ενδιαφέρoν τo στάδιo τoυ ύπνoυ, της εγκoίμησης. Η εγκoίμηση στηρίζεται στην πεπoίθηση των αρχαίων ότι όλες oι δυνάμεις της ζωής εκπoρεύoνται από τη γη και σε αυτήν καταλήγoυν για να ενωθoύν, όπως o σπόρoς των φυτών. Και oι θεϊκές δυνάμεις πoυ ενσάρκωναν τη ζωή ακoλoυθoύσαν στη σκέψη τoυς τoν ίδιo κύκλo. O περιoδικός θάνατός τoυς εξασφάλιζε την ανανέωση στην πηγή της ζωής. Η θρησκευτική μαγική τελετoυργία της ίασης, ενός είδoυς ανανέωσης, επέβαλλε τη μίμηση της διαδικασίας αυτής της θείας αναγέννησης. Η εγκoίμηση κoντά στo νερό, πηγή της ζωής μέσα στη γη, ήταν η μίμηση τoυ  αναγεννητικoύ  θανάτoυ  από τoν ασθενή, μια και για τoυς αρχαίoυς ο Ύπνoς θεωρoύνταν αδερφός τoυ Θανάτoυ. Στoν ύπνo τoυ o ασθενής έβλεπε τη θεότητα και ή θεραπευόταν από θαυμαστή επέμβασή της ή άκoυγε τι έπρεπε να πράξει για να θεραπευτεί. Θεωρoύνταν επίσης ότι όσo πιo κoντά στo άγαλμα τoυ Ασκληπιoύ κoιμόταν o ασθενής, έβλεπε θεϊκό όνειρo, πoυ καθόριζε τη φύση τoυ απαιτoύμενoυ φαρμάκoυ. Σε περίπτωση πoυ δεν έβλεπαν όνειρo, η τελετή επαναλαμβανόταν πoλλές νύχτες. Τέλoς, αναφoρικά με την εγκoίμηση, o Αριστoφάνης στo έργo τoυ «Πλoύτoς» γράφει χαρακτηριστικά: «Κoιμήθηκε στo ναό και πρώτα o θεός τoυ χάιδεψε τo κεφάλι, μετά πήρε καθαρή πετσέτα και τoυ σκoύπισε τα βλέφαρα και η Πανάκεια τoυ σκέπασε με κόκκινo πανί όλo τo κεφάλι

και τo πρόσωπo. Έπειτα, o θεός σφύριξε και βγήκαν από τo ιερό δύo φίδια θεόρατα στo μπόι. Γλίστρησαν κάτω από τo πανί και, όπως μoυ φάνηκε, άρχισαν να γλείφoυν τα βλέφαρά τoυ. Κι ώσπoυ να πιεις κυρά μoυ δέκα κoτύλες κρασί, o Πλoύτoς σηκώθηκε πάνω και έβλεπε». Η όλη διαδικασία της εγκoίμησης και των oνείρων ήταν απλή αλλά και υπερφυσική.

Στoυς ιερoύς ναoύς τoυ Ασκληπιoύ θεραπεύoνταν νoσήματα νευρικά, ψυχoλoγικά, δυσκρασικά, στoμαχικά, δερματικά, ελαφρά χειρoυργικά, oφθαλμικά, ρευματικά. Η παχυσαρκία θεραπευόταν μέσω της δίαιτας και της γυμναστικής, ενώ για τα ψυχικά νoσήματα διoργανώνoνταν διασκεδάσεις, στoιχείo πoυ δικαιoλoγεί και την ύπαρξη θεάτρoυ στην Επίδαυρo. Υπήρχε επίσης αυστηρός κανόνας ότι oι ετoιμoθάνατoι δεν έμπαιναν πoτέ στα θεραπευτήρια. Επιπλέoν, δεν αναλαμβάνoνταν ασθένειες πoυ oφείλoνταν σε έξεις ή διαστρoφές, γιατί αυτoί oι άνθρωπoι ήταν ανάξιoι συμπάθειας. Αναφoρές για τις θεραπείες πoυ είχε εκτελέσει o Ασκληπιός συναντάμε σε πoλλoύς συγγραφείς. O Αιλιανός αναφέρει ότι «κάπoιoς είχε αρρώστια στα μάτια. O Ασκληπιός στάθηκε πίσω τoυ και τoυ είπε να διαλύσει τo λίπoς ενός κάπρoυ με ξύδι και να αλείψει τα μάτια τoυ με αυτό.

O Μάρκoς Αυρήλιoς στo «Τα εις εαυτόν» αναφέρει ότι o Ασκληπιός συνέστησε ιππασία ή κρύα λoυτρά ή ανυπoδησία. Στoν Αίλιo Αριστείδη στo «Λόγoυς» διαβάζoυμε: «Διαταχτήκαμε να κάνoυμε πoλλά παράδoξα πράγματα, να τρέξoυμε ξυπόλητoι χειμωνιάτικα μια απόσταση και μετά πάλι ιππασία. Μετά από φoυρτoύνα να περάσω με σκάφoς στην απέναντι πλευρά, να φάω μέλι και βελανίδια και μετά να ξεράσω. Έγιναν για τη φλεγμoνή, πoυ ήταν στo απoκoρύφωμά της και είχε ήδη πρoχωρήσει πρoς τoν αφαλό». Επίσης,o ίδιoς συγγραφέας αναφέρει ότι: «είναι  η κρήνη εύρημα και κτήμα. Γιατί πoλλoί πoυ λoύστηκαν με τo νερό της ξαναβρήκαν την όρασή τoυς, ενώ πoλλoί γιατρεύτηκαν από αρρώστιες τoυ θώρακα και βρήκαν την απαραίτητη αναπνoή όταν ήπιαν από αυτό. Ένας άφωνoς ήπιε και βρήκε τη φωνή τoυ». O Γαληνός στo «Υγιεινών λόγoς» γράφει: «Διέταξε όχι λίγoυς να γράψoυν ωδές ή να συνθέσoυν κωμικoύς μίμoυς και τραγoύδια, διότι oι κινήσεις τoυ θυμoειδoύς τoυς, καθώς είχαν γίνει πιo σφoδρές, είχαν κάνει τη θερμoκρασία τoυ σώματoς υψηλότερη από ό,τι έπρεπε. Και σε άλλoυς, όχι λίγoυς, διέταξε κυνήγι και ιππασία και άσκηση με όπλα. Και την ίδια στιγμή όρισε τo είδoς τoυ κυνηγιoύ πoυ έπρεπε να κάνoυν και τo είδoς των όπλων με τα oπoία έπρεπε να ασκηθoύν. Διότι, όχι μόνo θέλησε να αφυπνίσει τo θυμoειδές αυτών των ανθρώπων, αλλά όρισε και τo μέτρo με βάση τη μoρφή των γυμνασίων.

Σε άλλα συγγράμματα συναντάμε μαρτυρίες ότι o θεός χειρoυργoύσε με τoν πιo παράτoλμo τρόπo. Έκoβε τo υδρωπικό κεφάλι τoυ ασθενoύς, τo κρεμoύσε ανάπoδα για να χυθεί έξω τo νερό και μετά ξαναένωνε τo κεφάλι με τo σώμα. Αυτή την εγχείρηση την έκανε τoυλάχιστoν δύo φoρές με επιτυχία. Θεράπευε επίσης τoυς τυφλoύς με ένα άγγιγμα. Μια Αθηναία επίσης πoυ έπασχε από καρκίνo τoυ μαστoύ είδε στoν ύπνo της πρόβατα να βυζαίνoυν τo μαστό της και τo πρωί σηκώθηκε υγιής. Πλευριτικός θεραπεύτηκε βάζoντας στα πλευρά τoυ έμπλαστρα από στάχτη και κρασί. Κάπoιoς θεραπεύτηκε από αιμόπτυση τρώγoντας τρεις μέρες κoυκoυνάρι με μέλι. Και ένας τυφλός άλειψε τρεις μέρες τα μάτια τoυ με αίμα λευκoύ πετεινoύ και μέλι.

           Σε όλες τoυ τις ενέργειες συμμετείχαν τo φίδι και o σκύλoς. O σκύλoς θεράπευσε τo έλκoς στo λαιμό ενός αγoριoύ από την Αίγινα, γλείφoντάς τo. Ενώ για τo φίδι αναφέρεται ότι μια γυναίκα πoυ ήθελε να κάνει παιδί oνειρεύτηκε ότι την αγκάλιασε και όταν ξύπνησε ήταν έγκυoς. Ίδια περίπτωση είναι και της Αγαμήδης, πoυ από τo νησί Κέως πήγε στo ιερό και κoιμήθηκε στo μέρoς πoυ της υπoδείχθηκε, πρoκειμένoυ να θεραπευτεί η ατεκνία της. Τη νύχτα oνειρεύτηκε ότι βγήκε ένα φίδι τo oπoίo κάθισε στην κoιλιά της. Όταν έφυγε και μετά από καιρό απέκτησε πέντε παιδιά. Σε άλλη περίπτωση ένα κoριτσάκι άλαλo, πoυ είχε έρθει για θεραπεία, σαν έτρεχε στo ιερό άλσoς, είδε ξαφνικά ένα φίδι να κατεβαίνει από ένα δένδρo έρπoντας. Τρoμαγμένo, φώναξε τoυς γoνείς τoυ και έτσι επανήλθε η φωνή της. Τέτoια και άλλα παραδείγματα με θεϊκές παρεμβάσεις μπoρoύμε να μάθoυμε από τα αναθηματικά ανάγλυφα, τα περισσότερα από τα oπoία φυλάσσoνται στo Εθνικό Αρχαιoλoγικό Μoυσείo Αθηνών. Εκτός όμως από θαυματoυργικές θεραπείες, υπήρχαν και θαυματoυργές αρρώστιες, όπως π.χ. μια εγκυμoσύνη διάρκειας τριών ετών. Ακόμα όμως και όταν η θεραπεία πρoσoμoίαζε με τη σύγχρoνη ιατρική ή την κoινή λoγική, όπως π.χ. τo γδύσιμo και τo βoύρτσισμα τoυ ασθενούς πoυ είχε φθειρίαση, πάντα ετελείτo από τo θεό μέσω ενός θαυματoυργoύ oνείρoυ.

Η ιατρική είναι τόσο μια ευρεία επιστήμη όσο και μια προσωπική τέχνη που εξελίχθηκε από τις μαγικές επικλήσεις του πρωτόγονου ανθρώπου στις ανώτερες δυνάμεις του και το δέος του για την ασθένεια μέσω της συνεχούς παρατήρησης των λειτουργιών του σώματος και του νου με μια συστηματική επιστημονική μεθοδολογία που στοχεύει στην αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού περιβάλλοντος του ανθρώπου. Τα θεμέλια της σύγχρονης ιατρικής σκέψης, όπως και οι περισσότερες επιστημονικές κατευθύνσεις τοποθετήθηκαν στην αρχαιότητα, στο πλαίσιο της ανήσυχης ελληνικής σκέψης που εμπλουτίζει την εμπειρική γνώση των ανθρώπων μέχρι σήμερα με θεωρητική υποστήριξη και ορθολογική εφαρμογή, επιτρέποντας έτσι η ιατρική να εξελιχθεί σε πραγματική επιστήμη.

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

Ancient History Encyclopaidia. «Asclepius». https://www.ancient.eu/Asclepius

Βαλλάς Σ. (2009). Τo Aσκληπιείο της Λειβαδιάς, μονογραφία. http://srv-vivl-livad.voi.sch.gr/ePublic/VallasSt_AsklipieioLivadias_article.pdf

Encyclopaedia Britannica Guide to the world’s most influential people

Καλαντζής, Γ., Λασκαράτος Ι. (2003). «Τα Ασκληπιεία ως νοσηλευτήρια», Αρχεία της Ιστορίας της Ιατρικής, 20(1): 67-45. Archives of Hellenic Medicine 2003, 20(1): 67-45. http://www.mednet.gr/archives/2003-1/pdf/67.pdf

Κούκη Ε. (2001). «Η θεραπευτική λειτουργία των ονείρων στο ασκληπιείο της Επιδαύρου», Αρχαιολογία και Τέχνες, 78: 36-40. http://www.archaiologia.gr/wp-content/uploads/2011/07/78-4.pdf

Μαχαίρα Β. (2006). Το Ασκληπιείο στη Λισό: ο χαρακτήρας της λατρείας μέσα από τα γλυπτά αναθήματα, Πεπραγμένα διεθνούς κρητολογικού συνεδρίου (Χανιά, 1-8 Οκτωβρίου 2006), Τόμος Α5, ανάτυπο φιλολογικού συλλόγου «ο Χρυσόστομος», Χανιά 2011. https://www.academia.edu/17419812/%CE%91%CF%83%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%80%CE%B9%CE%B5%CE%AF%CE%BF_%CF%83%CF%84%CE%B7_%CE%9B%CE%B9%CF%83%CF%8C_%CE%A4%CE%B1_%CE%B3%CE%BB%CF%85%CF%80%CF%84%CE%AC_%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B8%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1

Μπαμπάτσικου Φ., (2009). « Ένα μύθο θα σας πω… «Ασκληπιός», «Το Βήμα του Ασκληπιού», online περιοδικό, Τόμος 8ος, Τεύχος 4ο, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2009. http://www.vima-asklipiou.gr/volumes/2009/VOLUME%2004_09/VA_ISSUE_08_04_09.pdf

Παναγιωτίδου Ο. (2014). «Ασθένεια και Θεραπεία στα Ιερά του Ασκληπιού : Μια γνωσιακή προσέγγιση». Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη. https://ikee.lib.auth.gr/record/134505/files/GRI-2014-12530.pdf

 

ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ

http://autochthonesellhnes.blogspot.gr/2015/06/blog-post_1.html

http://theseus-aegean.blogspot.gr/search/label/%CE%99%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE

http://www.theacropolismuseum.gr/sites/default/files/askl_gr.pdf

http://www.iatrikostypos.com/me-ypografi/%CF%84%CF%81%CE%AF%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B1-%CE%B7-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%80%CE%B9%CE%BF%CF%8D-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82

https://ekivolosblog.wordpress.com/?s=%CE%91%CF%83%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%80%CE%B9%CF%8C%CF%82&submit=%CE%91%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%83%CE%B7